Jest taki piękny słoneczny dzień

Barbara Engelking,  Jest taki piÄ™kny sÅ‚oneczny dzieÅ„,  2011 r. : ZagÅ‚ada Å»ydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa przebiegaÅ‚a w kilku etapach. Najpierw zostali oni zamkniÄ™ci w gettach, poddani wyniszczeniu gÅ‚odem i ciężkÄ… pracÄ…. Potem niemal wszystkich zamordowano w obozach zagÅ‚ady. W ostatniej fazie, trwajÄ…cej przez dwa lata niemal do koÅ„ca wojny, wyÅ‚apywano niedobitków i uciekinierów. To wÅ‚aÅ›nie wtedy rola Polaków ? Å›wiadków ZagÅ‚ady ? staÅ‚a siÄ™ niezwykle istotna. Od nich zależaÅ‚o, czy Å»ydzi znajdÄ… pomoc i bÄ™dÄ… mieli szansÄ™ przeżycia, czy zostanÄ… wydani Niemcom, czy też zabijÄ… ich sami Polacy.

Książka opowiada o wędrówce w poszukiwaniu ratunku przed Zagładą, która najczęściej okazywała się bezskuteczna i kończyła zgubą. U jej kresu rzadko czekało ocalenie, najczęściej ? zdrada lub śmierć. Najczęściej ? bo przeżyła mniejszość spośród tych, którzy chcieli się ratować. Większość tych odważnych, zdeterminowanych i gotowych do poświęceń ludzi ? zginęła. Wielu zostało zamordowanych przez Niemców w krótkim czasie zaraz po likwidacji gett. Niektórzy zmarli z głodu, zimna czy chorób. Inni zostali wydani Niemcom przez Polaków lub przez samych Polaków zamordowani.

Jest tu mowa o pomaganiu, ale przede wszystkim o odmowie pomocy, wyrzucaniu, wykorzystywaniu, zdradzie i mordach, których motywami były strach, chciwość, nienawiść i zwykła ludzka podłość. Bohaterstwo Polaków gotowych ryzykować własne życie, by pomagać Żydom, doczekało się już bogatej literatury, na temat współuczestnictwa w niemieckim dziele zniszczenia wiemy niewiele, myślimy o tym niechętnie i z przykrością o tym czytamy. Nie można jednak dłużej zamykać oczu na te zjawiska i fakty historyczne.

Latem 1943 w miesiącu czerwcu czy lipcu w dzień świąteczny [...] prowadzili obywatela narodowości żydowskiej w kierunku wału. [...] Prowadził tego obywatela, trzymając kij w ręku i widziałem, że obywatel ten miał pokrwawioną głowę. [...] Człowiek ten [...] mówił, żeby mu darować życie, że jest taki piękny słoneczny dzień, żeby go puścili, że on chce żyć. Na te prośby uderzył go dwa razy kijem i powiedział: ?idź, idź, skurwysynie, nie gadaj?. Zaprowadzili Żyda do sołtysa, stamtąd zabrali go Niemcy i następnego dnia rozstrzelali.